Bu hafta öz düzenleme becerileri hakkında bilgi edindik. Bu ders kapsamında ben bir sunum hazırladım. Ve bunu sanal sınıf ortamında diğer sınıf arkadaşlarım ile paylaştım. Şimdi bu sunumdan ve dersin devamında yer alan bilgileri bu blog içeriğinde sizler ile de paylaşacağım.
Öz Düzenleme
Öz düzenleme ile ilgili birçok tanımlama bulunmaktadır. Öz-yönelimli öğrenme, öz yönetimli öğrenme vb. gibidir. Alanyazında gerçekleştirilen çalışmalarda farklı tanımlara yer verildiği görülebilir. Alanyazında öz düzenleme ‘Gelecekteki daha büyük pekiştirecin lehine ani bir pekiştireci ertelemek’ olarak ifade edilmektedir.
Öğrenme literatürde farklı yaklaşımları beraberinde getiren bir konudur. Yani koşullanma teorileri, yapılandırmacı teori ve sosyal bilişsel teori öğrenmeyi farklı tanımlamaktadır. Öğrenme farklı tanımlanınca öz düzenlemede de bu noktada farklılıklar meydana gelebilmektedir. Bu bağlamda bu blog yazısının devamında bu farklılıktan bahsedeceğim.
Koşullanma Teorileri Bağlamında Öz Düzenleme
Koşullanma teorileri bağlamında öz düzenleme incelendiğinde karşımıza operant koşullanma perspektifi çıkmaktadır. Operant koşullanma perspektifinde 3 önemli başlık yer almaktadır. Bunlar; öz-izleme, öz-eğitim ve öz-pekiştirmedir.
Öz-izleme: Kişinin davranışının bazı yönlerine dikkatini yöneltmesi anlamına gelir.
Öz-eğitim: Pekiştirmeye yol açan öz düzenleyici cevapları oluşturan ayırt edici uyarıcılara denir.
Öz-eğitim: Pekiştirmeye yol açan öz düzenleyici cevapları oluşturan ayırt edici uyarıcılara denir.
Öz-pekiştirme: Bireylerin verdikleri tepkiye bağlı olarak ve gelecekte verdiklerin cevabın olasılığını artıracak bir şekilde pekiştireç sağlamalarıdır.
Öz düzenleme becerileri hakkında bazı örneklerde vermek bu konunun anlaşılması açısından önemli olacaktır. Öz düzenleme yediden yetmişe birçok kişiselin sahip olması gereken bir özelliktir. Şimdi aşağıda basit bir örnek ile bunu açıklayalım.
Örnek: Ali 12. sınıf öğrencisidir. Ali okuldan eve geldiğinde derslerini tekrar etmiyor ve bilgisayar başında oyun oynayarak zamanını iyi yönetememektedir. Bu noktada arkadaşı Hasan ona bazı tavsiyelerde bulunmuştur. Arkadaşı Ali’ye belirli zaman aralıklarında ders çalışması gerektiğini ardından ise kısa molalar vermesi gerektiğini belirtir. Ali bu tavsiyenin arından 20 şer dakikalık 10 tur oluşturmayı çalışır. Fakat Ali bunu ilk etapta başaramaz. Bu noktada da Ali bu süreci 20 şer dakikalık 5 tur olarak kendine uygun hale getirir. Ali bundan sonra önceki süreçlere göre daha verimli çalışabilir.
Öz düzenleme bizlerin hayatının her noktasında bulunan bir beceridir. Eğer bir noktada başarılı olmak istiyorsak amacımızı belirlemeli, zamanımızı iyi yönetebilmeliyiz.
Öz düzenlemede aşağıdaki aşamalar olmaz ise olmazdır;
- Amaç belirleme
- Görev stratejileri
- Kendini izleme
- Kendini değerlendirme
- Zaman yönetimi
- Yardım arama
Öz düzenleme adımları her öğrencinin sahip olması gereken özelliklerdir. Çünkü bir öğrenme sürecinde amacı olmayan bir öğrencinin başarılı olması oldukça zordur. Amacını belirleyen öğrenci belirli stratejileri belirler. Bu stratejileri uygulayıp uygulayamadığına dair de kendini izler. Kendini izleyemeyen öğrenci belirlediği stratejileri uygulayıp uygulamadığının farkına varamaz. Bir öğrencinin kendini değerlendirmesi de bir o kadar önemlidir. Kendini değerlendirebilen öğrenci, amacı çerçevesinde izlemesi gereken adımları değerlendirebilir.
Bunun ardından belki de en önemli noktalardan biri olan zaman yönetiminden de bahsetmemiz faydalı olacaktır. Zaman yönetimi için ayrı bir başlık açtığımı görebilirsiniz. Zaman yönetimi bir öğrencinin öğrenme süreci noktasında en büyük yardımcısıdır. Öğrenci zamanını yönetebilmesi. Bu cümleyi şu şekilde ifade etmemim yanlış olduğunu düşünmüyorum: ‘Amacı olan herkes zamanını yönetebilmeli’
Bunun ardından da karşımıza yardım arama becerileri çıkmaktadır. Destek istediği noktada bilgi sahibi olan kişiden bilgi edinemeyen veya sorunu için alternatif çözüm yolları bulamayan öğrencilerin amaçları doğrultusunda verim elde edebilmeleri oldukça zordur.
Şimdi öz düzenlemenin farklı perspektifler ile nasıl yorumlandığına bakalım.
Sosyal Bilişsel Teorilerde Öz-Düzenleme denilince farklı kavramların ortaya çıktığını görebiliriz. Bu noktada öz-gözlemele, öz-değerlendirme ve öz-tepkiyi ifade edebiliriz.
5.Hafta kapsamında bunların yanı sıra motivasyonda da bahsettik. Motivasyonun öğrenci başarısında nasıl etkili olduğunu ve motivasyonu arttırma amaçlı nelerden faydalanabileceğimizi konuştuk.