Atık Yönetimi Nedir?


 Hızla artan nüfus artışı, büyük kentlere gerçekleşen kontrolsüz göçler, artan sanayileşme, kaynakların bilinçsizce kullanımı sonucu oluşan atıklar çevre ve canlılar için tehlikeli bir sorun haline gelmiştir. Atık yönetimindeki amaç bu sorunların en aza indirilmesi ve oluşan atıkların çevreye zarar vermeden geri dönüştürülmesi ya da bertaraf edilmesi için uygulanan esaslardır. Günümüzde artan tüketim sebebiyle çok miktarda atık çıkmaktadır. Bunun sonucunda oluşan çevresel, ekonomik ve sosyal sorunlar atık yönetiminin en iyi şekilde uygulanması ile çözülebilir. Atık yönetimi ürünlerin üretiminden başlayarak tüketim, atık oluşumu ve oluşan attığın geri dönüştürülmesi, ya da bertarafını ve bertaraf sonrası kontrol, denetim işlemlerini ayrıca atık oluşumunun önlenmesi veya kaynağından azaltılması işlemlerini kapsamaktadır.


ok içeren bir resimAçıklama otomatik olarak oluşturuldu


Sıfır atık nedir?

Sıfır atık, kaynakların israfının önlenmesi ve daha verimli kullanılmasıdır. Hedef atık oluşumunun engellenmesi ya da en aza indirilmesi, atık oluşumu durumunda ise kaynağından ayrı toplanarak geri kazanımını kapsamaktadır. Bu şekilde çevreye verilen zararın minimuma indirilmesi hedeflenmektedir.




Atık türleri genel olarak; katı atıklar, sıvı ve gaz atıklar, ambalaj atıkları, şeklinde sınıflandırılabilir. Katı atıklar, oluştukları yere göre yedi bölüme ayrılır. Bunlar; evsel katı atıklar, endüstriyel atıklar, tehlikeli atıklar, özel atıklar, tıbbi atıklar, tarımsal ve bahçe atıkları, inşaat artığı ve moloz atıkları olarak belirtilmektedir.



1. Evsel Atıklar

Evlerimizden, iş yerlerimizden çıkan tehlikeli olmayan atıklara evsel atık denir. Bunlara örnek olarak yiyecek atıkları, su şişeleri, karton, cam kavanozlar, mutfak çöpleri, ambalaj atıkları, ofis çöpleri vb. verilebilir. Evsel atıklar ayırma yolu ile geri kazanılabilen ya da yakılabilen atıklardır. 


Evsel katı atıklar; karışık evsel katı atıklar, geri dönüştürülebilir atıklar (cam, metal karton ambalaj atıkları), evlerden çıkan tehlikeli atıklar (piller, ampuller, boya kutuları vb.), ticari ve kurumsal atıklar (iş yerleri, okullar ve diğer kamu binalarından gelen atıklar), evsel nitelikli endüstriyel katı atıklar, bahçe, hal ve pazaryeri atıkları (yeşil atıklar), cadde, kaldırım ve meydan süprüntüleri, hacimli atıklar (mobilya vb.) olarak ayrılır. 


2.Endüstriyel Atıklar 


Sanayi ve üretim tesislerinde endüstriyel işlemler sonucunda ortaya çıkan katı atıklardır. 


3. Tehlikeli Atıklar 


Pil, boya, deterjan, akü ve çeşitli kimyasallar gibi insan sağlığı ve çevreye zarar verecek atıklara tehlikeli atık denir. 


4. Özel Atıklar 


Uzaklaştırılması özel önem taşıyan atıklardır. 


5.Tıbbi Atıklar 


Sağlık kurumları, hastaneler, ameliyathaneler gibi sağlık merkezlerinde oluşan atıklardır. Ameliyat ve tedavi sırasında oluşan atıklar tıbbi atıklardır. 


6.Tarımsal ve Bahçe Atıkları 


Hayvansal, bitkisel ürün elde edilmesi ve işlenmesi sonucu çıkan atıklardır. 


7. İnşaat atıkları ve moloz atıklar 


İnşaatlardan çıkan atık çeşididir. Tamir ya da yıkım sırasında ortaya çıkan, taş, demir, tahta gibi atıklardır.



çayır, gök, açık hava içeren bir resimAçıklama otomatik olarak oluşturuldu


Tehlikeli Atık Nedir? 


İnsan sağlığı ve çevre bakımından riskli atıklardır. Kanserojen, zararlı, oksitleyici, patlayıcı, tutuşabilen vb. özellikler taşıyanlar tehlikeli kapsamına girer. Atık içindeki bileşenlerin miktarları, atığın bileşimi, atık içindeki bileşenlerin kimyasal reaktifleri, atığın çevredeki etkileri, kalıcılığı ve atığın fiziksel durumu tehlikeli atık olduğuna karar vermede ölçüt olarak kullanılabilir. Ayrıca tehlikeli madde ile pislenmiş bezler de tehlikeli atık kapsamına girmektedir. Boya, vernik kalıntıları, eski piller, aküler, flüoresan lambalar vb. tehlikeli atık olarak geçmektedir. Tehlikeli atıklar kontrol yönetmeliği' ne göre ikiye ayrılır; 


Bunlar kesin tehlikeli atıklar ve muhtemel tehlikeli atıklar şeklindedir. A sınıfı atıklara kesin tehlikeli atıklar ve M sınıfı atıklara ise muhtemelen tehlikeli atıklar denir.



Tehlikesiz Atık 


Tehlike kapsamına girmeyen, insan ve doğa için zararı bulunmayan atıklara tehlikesiz atık denir. Bunlara örnek olarak plastik kablo, mobilya, talaşlar, odun talaşları, tekstil fabrikalarından çıkan atık kumaşlar vb. verilebilir. Tehlikeli atıklar ve tehlikesiz atıklar farklı alanlarda depolanmalıdır. Tehlikesiz atıkların depolama alanları için üst düzey bir koruma gerekli değildir. Tehlikeli atıkların depolama alanları için ise koruma son derece önemlidir. 


Atık yönetimi öncelik sırasına göre oluşan hiyerarşiden oluşmaktadır. Sırası ile önleme, azaltma, yeniden kullanma, geri dönüşüm, enerji geri kazanımı ve bertaraf başlıklarından oluşmaktadır.



Önleme 


Amacı atık miktarının azaltılmasıdır. Bunun için doğal kaynakları olabildiğince az kullanmak, atık olarak değerlendirilen ürünleri tekrar kullanmak ve ürünlerin kullanım sürelerini uzatmak gibi yollar izlenir. 


Azaltma 


Atıkları azaltmak için Endüstrilerin ambalaj kullanımını en aza indirmek, Ambalaj miktarını azaltmak, endüstrilerde, temiz teknoloji kullanarak atık miktarını azaltmak.


Yeniden Kullanma 


Tekrar kullanma işlemini kapsar. Örneğin cam şişeler gibi kullanılan materyalleri temizleyerek tekrar kullanma işlemidir.


Geri Dönüşüm 


Geri dönüşebilen atıkların ilk olarak kaynağından ayrı toplanması daha sonra ise tekrar hammadde getirilmesi işlemidir. Örneğin evlerden çıkan yemek artıklarından kompost üretmek buna örnek verilebilir. 


Enerji Geri Kazanımı 


Geri dönüştürülemeyen atıkların oksijensiz çürütme, yakma gibi yöntemler kullanılarak gaz elde edilmesidir. Bu gaz yakıt olarak, ya da çeşitli işlemler sonucu elektrik ve ısı elde edilerek kullanılabilmektedir. 


Bertaraf Atık 


yönetimi hiyerarşisinde en son seçenekte bulunmaktadır. Düzensiz atık depolama sahaları bir bertaraf şeklidir. Bertaraf yönetmeliğe göre uygulanmalıdır.


GİZEM DİKYAR

        YAZAR

0 Yorumlar